03-08-11 Матур туганда, яки Мэхэллэ ул – тупыйктан чыгу юлы - 3 Августа 2011 - Сайт села Токаево Комсомольского района ЧР
                Әссәләәмүгәләйкум үә рахмәтүллаааһи үә бәракәәтүһ!
Вторник, 17.01.2017

 

 
   
  
 
 

добро пожаловать на сайт села Токаево Комсомольского района Чувашской Республики!

Меню сайта
Мини-чат
200
Наш опрос
Оцените наш сайт
Всего ответов: 854
Главная » 2011 » Август » 3 » 03-08-11 Матур туганда, яки Мэхэллэ ул – тупыйктан чыгу юлы
03-08-11 Матур туганда, яки Мэхэллэ ул – тупыйктан чыгу юлы
14:08
   23 июль көнне Чуашстанның Комсомол районындагы Тукай авылында "Балаларга рухи-әхлакый һәм милләтпәрвәрлек тәрбиясе бирүдә мәхәлләнең роле” дигән "түгәрәк өстәл” үткәрелде. Сөйләшүдә галимнәр, дин әһелләре һәм Тукай авылының иҗтимагый киңәшмә-мәхәллә әгъзалары катнашты.

   Бераз гына тарих
   Мәхәлләнең үткәне һәм бүгенгесе турында җитди сөйләшү булды ул. Төрки халыкларның бөек мәгърифәтчесе Исмәгыйль Гаспралы мәхәлләне минидәүләт дип атаган. Икенче төрле әйткәндә, дәүләтен оештыра алмаган яки җуйган халыкларның дәүләте дип аңларга кирәк моны. Аны үтә гадиләштереп үзидарә дип аңлатучылар да бар. Сөйләшүдә актив катнашкан Русия ислам университеты ректоры Рәфыйк Мөхәммәтшин фикеренчә, мә­хәллә ул үзидарә генә түгел, үзеңнең кечкенә бер коллектив кешесе икәнеңне тану; бер җәмгыятьтә, коллективта яшисең икән, шуның ихтыяҗ­ларын белеп, мәнфәгатьләрен кайгыртып, ярдәмләшеп яшәү зарурлыгы.

   "Татар дәүләтсез халык. Дәүләтсез халыкка алга таба үсү, милләтен, динен, телен саклау өчен мәхәллә системасын корырга кирәк булган”, – дип аңлатты бу зарурлыкны сөйләшүдә катнашкан галимнәр. "Бүген дә мәхәллә системасы – милләтне, динне саклауның бердәнбер нәтиҗәле чарасы. Бүген ислам яңарышы кичерәбез дибез. Мәчетләр төзелә, мәдрәсәләр салына. Әмма мәхәллә булмыйча, барып төртеләчәкбез. Барып төртелдек тә инде. Мөселманнарны алга таба этәрүче иҗтимагый институт – мәхәллә системасы аякка басарга тиеш”, – дип тәгаенләде сөйләшүдә алдыбыздагы максат-бурычны Рәфыйк әфәнде.

   Мәгълүм ки, татар җәмгыяте үзен саклап калу өчен әүвәл (XVI-XVIII гасырларда) үз эченә йомылып, ябык система булып яшәсә, заманнан артта калмас өчен, XVIII гасыр азагы – XIX гасыр башында ачык модельгә әйләнә. Бу җәдитче мәдрәсәләр барлыкка килүдә яхшы күренә. Җитлеккән татар-мөселман җәмгыятенең бер билгесе була ул. Шул ук вакытта, галимнәр әйтүенчә, җәдитчелек дип күпме генә авыз суы корытсак та, мәдрәсәләрнең 90 проценты кадимче булып калган. Күпчелек мәдрәсәләрдә дөньяви фәннәр укытылган икән, бу әле җәдитчелек билгесе түгел.

   XX гасыр башында бездә мөселман җәмгыяте өлгереп җиткән икән, җәдитчелек килеп чыгуы табигый. Әмма XXI гасыр башында, җитмеш-сиксән еллык дәһрилек чорыннан соң, бу хакта сүз йөртү кыен. Шуңа күрә критик мө­селман массасы булмый торып, җәдитчелек җәмгыятебез, ислам өчен бик куркыныч нәрсә; бүгенге шәкертләргә интеллектуаль эзләнүләрне, чагыштыруны таләп итә торган Муса Бигиев китапларын тоттырсак, алар реформатор, евроисламчы булып китәргә, мин Аллага ышанам дип сөйләнеп йөрсәләр дә, намаз укымаска мөмкиннәр, дип кисәтә галимнәр. Димәк, бүген кадимчелек, консервативлык актуаль. Әмма аның да үз куркыныч ягы бар. Ул үз эчеңдә ябылуга, йомылуга китерергә мөмкин. Мондый куркыныч барлыгын үз чиратында Чуашстан Диния нәзарәте рәисе, мөфти Әлбир хәзрәт Кырганов та кисәтте. Дөрес, ул аны кадимчелек дип түгел, урынчылык дип атады. "Хәзер милли, дини хисләр күтәрелеп, кайберәүләр радикальләшеп бара. Без-без! дип аерылмаска кирәк. Югыйсә кайбер төбәкләрдә мөселман җәмәгатьләре кискен позицияләргә басып, читтән йогынтыга тарып, хәтта киемнәрен, кыяфәтләрен дә үзгәртеп, милли тамырларын кисеп, музыка тыңларга да ярамый дип, кешене "бүрәнәгә” әйләндерделәр”.

   Тукай феномены
   Шунысы кызык: әлеге олы эшкә тотынганчы тукайлылар әүвәл Финляндиягә барып шундагы милләттәшләребезнең мәхәллә системасын өйрәнгән. Анда бабаларыбызның мәхәллә системасы яхшы сакланып калган икән. 2007 елны Русия Үзәк Диния нәзарәте Тәлгать хәзрәт Таҗетдинның мәхәлләләрне торгызу кирәклеге турында фәрманы чыккан. Әлеге фәрманга нигезләнеп шул елны мәхәллә, икенче төрле әйткәндә, иҗтимагый киңәшмә оештыру эшен башлаган алар. "Әүвәл егермеләп кеше – эшкуарлар, авыл зыялылары, төрле дәрәҗәдәге депутатлар, авыл советы хезмәткәре, мәктәп директоры, имам-хатыйб җыелыштык та Тукаебызны күтәрү өчен, бергәлә­шеп, аңлашып эшләргә килештек”, – дип сөйләде бу эштә актив катнашкан эшкуарларның берсе, 2009 елда иҗтимагый киңәшмә рәисе булып торган Әгзам Шакиров (шунысы кызык: биредә мәхәллә рәисен ел саен алыштырып торалар, имам-хатыйб та мәхәллә рәисе түгел, иҗтимагый киңәшмәнең гади бер әгъзасы гына). Беренче көннән үк мәхәллә фондын оештырганнар. Анда һәр эшкуар, хәленнән килгәнчә, ай саен үз өлешен кертеп барсын дип килешкәннәр. Әйтик, узган ел мәхәллә фондында миллион сумнан артык акча җыелган. Алар әлеге акча хисабына авыл паркы да оештыра, кое да казыта, юл да салдыра, дин нигезләрен ныклап өйрәнүче балалар өчен махсус стипендияләр дә булдыра. Шөкер, бер ел эшләүгә үк тырышлыкларның нәтиҗәсе күренә башлаган. Баштан ук алар төп игътибарны балаларга дини тәрбия, гыйлем бирүгә һәм авылны төзекләндерүгә юнәлткән.

   – Бизнесның социаль җаваплылыгы дигән гыйбарә күпләргә мәгълүмдер. Нигә дәүләттән ярдәм көтеп утырырга?! Без эшләмәсәк, кем эшләр, дип канатланып тотындык. Аллага шөкер, эшебез алга бара. Бу мактану түгел. Җитешмәгән җирләребез дә бардыр. Әлхәмделилла, бергәләшеп тотынгач, ниятләребез тормышка аша. Бүген авылыбызда уздырыла торган республика шәкертләр бәйрәме – шул проектларның берсе, – дип шатлыклары белән уртаклашты тукайлылар.

   Һичшиксез, тукайлылар ирешкән иң зур казанышларның берсе – 2009 елны элек колхозга караган җирләрне мәчеткә, мәхәлләгә теркәтеп куюлары. Авылда 460 гектар сөрү җире бар. Берничә ел элек әлеге җирләрнең күпче­леге фермерлар кулында арендада булса, былтыр 400 гектардан артык җирне пай өлеше рәвешендә халыкка таратканнар. Быел шуннан печән чабып кинәнгән халык. Шунысы кызык: әлеге җирләрне файдаланган өчен халык салымны – мәчеткә, бөтен булган җирләрдән түләнергә тиешле салымны үз чиратында мәчет-мәхәллә дәүләткә түли.

   Гомумән, булган җирләрне мәчеткә теркәп кую – Чуашстан өчен генә түгел, Русия өчен дә зур яңалык. "Моңарчы илдә мондый очрак булганы юк иде әле. Бәлкем бу эшнең әһәмиятен кайберәүләр аңлап та бетермидер: җирсез халык – илсез халык бит ул. Бу хәзинә мәңге авылныкы булсын, бездән соң да балаларыбыз, оныкларыбыз бу җирдән файдалана алсын дип мәчеткә теркәвебезнең максаты шул”, – дип аңлатты бу мөһим гамәлне Ә.Шакиров. Хәзер беркем дә үзенә тиешле пай җирен читкә сата алмый, туган-тумачасына файдалануга гына бирә ала икән.

   Түбән Новгород өлкәсенең Рыбушки, Мәдинә авылларына барып, андагы тәҗрибәне өйрәнүләре, мәктәп балаларын әледән-әле Казанга, Чабаксарга, башка шәһәрләргә алып барып зур дөньяга чыгарулары да тукайлыларның дөньяга ачык булулары турында сөйли.

   Урыннарда социаль активлыкны уяту максатында территориаль иҗтимагый үзидарәләр (ТИҮ) оештыру кирәклеген күтәреп чыккан 131 нче федераль закон да тукайлыларның дөрес юлдан баруын күрсәтә. Быел Комсомол районының һәр авылында яңа устав кабул итеп, ТИҮ булдыру мөмкинлеген рәсмиләштергәннәр. Билгеле, ТИҮләр, шул исәптән мәхәлләләр дә дәүләт органнарына, җирле администрацияләргә альтернатива була алмый. Әмма әлегә шактый җирдә чиновниклар бу иҗтимагый башлангычның әһәмиятен аңлап бетерми.

   Киләчәге өметле
   Революциягә кадәр татарның 14 мең мәхәлләсе булган диләр. Дөрес, бу әле һәр мәчет мәхәллә буларак эшләгән дигән сүз түгел. Кайбер мәгъ­лүматларга караганда, мәчетләребез 16 меңгә җиткән булган. "Хәзерге вакытта Татарстанда 1400 ләп мәчет бар. Шулар тирәсендә оешкан ничә мәхәллә бар икән? Булса да әллә ни күп булмас, 100гә дә җитмидер. Һәрхәлдә, бездә Чуашстандагы, Тукайдагы кебек мәхәллә юк әле”, – дип белдерде мәхәлләләрнең бүгенгесе, киләчәге хакында сүз кузгалгач Р.Мөхәммәтшин. Ә.Кырганов та үзе яшәгән, Чуашстан татарларының үзәге саналган Шыгырданда җиде мәчет булып, кайсы да булса мәчет каршындагы җәмәгатьнең чын мәгънәсендә мәхәллә булып яшәвен кистереп әйтә алмады. Даими рәвештә мәчет идарәсе – мөтәвәллият утырышларын уздырып баручылар да бик аз икән. Гомумән, бу җәһәттә сораулар бик күп әле. Әйтик, әлеге дә баягы Шыгырданда җиде мәхәллә булырга тиешме, әллә бер-ике генәме? Революциягә хәтле булган тәҗрибәгә күз салсак, авыл җирендәге һәр мәчет каршында диярлек мәхәллә эшләп килгән. Һәрхәлдә, һәр мәхәлләнең үзәге мәчет булган. Бик теләгән очракта да бер мәхәлләдән икенчесенә күчү мөмкинлеге булмаган диләр. Күрәсең, бу яшәгән, эшләгән урыныңа бәйле булырга тиешлектән киләдер.

   Шәһәр җирендә мәхәллә булып яшәү мәсьәләсе тагын да катлаулырак. Революциягә чаклы илебездә мөселман хокукыннан файдалану мөмкинлеге күбрәк булса, вакыф төшенчәсен (күчемсез милектән файдалану) әле һаман законнарыбызга кертә алмыйбыз. Татарстанда вөҗдан иреге һәм дини берләшмәләр турындагы законга әлеге төшенчә кертелгән иде кертелүен, әмма прокуратура аңа дәгъва белдерде. Әлбир хәзрәт хаклы: вакыф төшенчәсе федераль законда булырга тиеш. Кыскасы, бүген шәһәр җирендә мәхәлләнең хокукый, икътисадый җирлеге юк әле. Шулай да Тукай авылы тәҗрибәсе белән танышкач, мәхәллә оештыру эшенә биш куллап алынырга вакыт икәнен күрәсең.

   Дөрес, сөйләшүдә катнашкан күренекле галимнәребезнең берсе Илдус Әмирханов, бу әле мәхәллә түгел, аңа мохит тудыру гына, дип белдерде. "Татар халкының мәхәлләсе булмый торып, суверенитет алу дип сүз куерту файдасыз. Әмма инде җирне алу – бәйсезлек алу дигән сүз”, – дип тукайлылар үрнәгенә соклануын яшермәде ул.

   Соңгы вакытта галимнәр, горизонталь багланышларны тергезми торып гражданлык җәмгыяте төзеп булмаячак, дип еш сөйлиләр. Мәхәллә – горизонталь багланышларның иң күркәм мисалы, гражданлык җәмгыятенең нәкъ үзе инде. Үзидарә мисалы буларак, илебездә яшәүче башка халыклар да аннан рәхәтләнеп файдалана алыр иде, безнеңчә.
 
Рашит Минхадж
Просмотров: 606 | Добавил: tokaevo | Рейтинг: 5.0/4 |
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Меню сайта
Поиск
Информресурсы
Друзья сайта
Музыка

Наш баннер

Предлагаем обмен баннерами



◊ код кнопки ◊

Календарь новостей
«  Август 2011  »
ПнВтСрЧтПтСбВс
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031
Форма входа
Статистика

Онлайн всего: 1
Гостей: 1
Пользователей: 0
Погода в Токаево

Copyright Тукай © 2017 При использовании материалов ссылка на сайт www.tokaevo.ucoz.ru обязательна!
Сайт управляется системой uCoz